پنجشنبه ۰۳ اسفند ۱۳۹۶ ساعت ۰۴:۱۶
چلچراغ ادبي ما و لزوم غبارروبي آن PDF چاپ نامه الکترونیک

چلچراغ ادبي ما و لزوم غبارروبي آن
حبيب يوسف‌زاده
«دستي که به دامن تولا نرسيد    از پلة لا به بام الا نرسيد
هر حنجره‌اي که راز عشقي نسرود    امروز ترانه‌اش به فردا نرسيد»
زنده‌‌ياد سيد حسن حسيني

گونة نوشتاري جُنگ که ريشه در فرهنگ کهن سرزمين ما دارد و نَسَب آن به کشکول‌هاي ماندگار پيشينيان مي‌رسد، در حال حاضر شرايط يک بناي باستاني را يافته است که عظمت ستون‌هاي برجامانده‌اش، شکوه روزهاي رفته را فرياد مي‌کشد يا به رودي پرخروش شباهت دارد که ديگر آب چنداني بر بستر گستردة آن جاري نيست.
در تعريف جُنگ مي‌توان گفت: مجموعه نوشتاري دربارة يک فرد يا تعدادي از افراد و همچنين يک رويداد يا موضوع خاص است به طوري که آميزه‌اي از چندين گونة ادبي شناخته شده را به کار گرفته و در خود جاي داده باشد. به عبارت ديگر، جُنگ؛ يعني «از هر دري سخني» به شرط اينکه اين درها از زواياي مختلف به يک حياط باز شود و مانند چلچراغي ابعاد مختلف يک موضوع را روشن سازد. چلچراغي که در گذر زمان، هر از چند گاهي نيازمند غبارروبي است تا به اقتضاي زمان خود پرتوافشاني کند.
براي ساختن اين چلچراغ مي‌توان از هر منبع نوربخشي مدد گرفت. منابعي همچون داستان، شعر، خاطره، زندگي‌نامه، گزارش، گفتگو، وصيت‌نامه، تحليل يادداشت، متن ادبي و حتي ضمايمي مانند عکس، نقشه، نمودار، مدارک شناسايي و اداري، سنگ‌نوشته‌هاي مزار و هر آنچه گوشه‌اي از ناگفته‌هاي موضوع موردنظر را از پرده بيرون افکند و غبارروبي نمايد.
اين ويژگي جُنگ با فضاي متنوع و انعطاف‌پذيري که براي ثبت شرح‌حال حماسه‌سازان دفاع مقدس و بالطبع حفظ آثار و ارزش‌هاي آن ايجاد مي‌کند، به طور بالقوه يکي از مؤثرترين و چالاک‌ترين شيوه‌هاي پرداختن به جنبه‌هاي مختلف آن رويداد مهيب و پديد‌آورندگان آن است. اما قابليت نهفته در اين گونة نوشتاري، در اغلب آثار موجود غايب است و گويا ناخواسته در پاي برخي شتاب‌زدگي‌ها که گاه اجتناب‌ناپذير مي‌نمايند و کم‌حوصلگي‌ها و کميّت‌گرايي‌ها قرباني شده است. آري، اين رويکرد که ) فعلاً آثار را جمع‌آوري نماييم تا بعد فکري دربارة آنها کنيم) همان بهانة طلايي است که بسياري از کم‌کاري‌هاي ناشي از شتاب‌زدگي و کميت‌گرايي را با آن زراندود کرده‌ايم. به طوري که امروز، شاهد حجم قابل توجهي از کتاب‌هاي يادنامه و جُنگِ عاري از کِشش و جذابيت هستيم. آثاري که بيشتر به اسناد بايگاني مشخصات و پيشينة شهدا شباهت دارند و تقريباً هيچ ناشر خصوصي حاضر به انتشار آنها نخواهد بود، مگر اينکه توزيع آنها در شبکة نسبتاً گستردة کتابخانه‌هاي وابسته به نهادهاي دولتي تضمين شده باشد. آثاري که در صورت رعايت برخي اصول بديهي نگارش و نظارت علمي بر فرايند تدوين آنها، مي‌توانستند بسيار بهتر و خواندني‌تر از آنچه هستند باشند.
آنچه امروز در اغلب جُنگ‌ها و يادنامه‌هاي مربوط به شهداي دفاع مقدس شاهد هستيم، نوعي فرديت‌زدايي و متحدالشکل‌سازي ناشي از ذهنيت کليشه‌اي پديدآورندگاني است که بايد در مجالس کوتاه، بضاعت اندک خود را به توليد انبوه برسانند. در اغلب اين جُنگ‌هاي سراسر تمجيد و ستايش کمتر اشارتي از روند شکل‌گيري و تکامل شخصيت موردنظر به چشم مي‌خورد و از همة صفات نيک که در فرهنگ‌هاي لغت وجود دارد، طوري بهره گرفته مي‌شود که فرد در ازدحام آن همه صفت، سيماي حقيقي خود را از دست مي‌دهد و تبديل مي‌شود به انباني از سجايا و مقامات عرفاني، آن هم به شکلي ناشيانه و باورناپذير. اين‌ گونه تمجيدهاي مفرط و پرگويي‌هايي ناشي از کم‌‍‌اطلاعي مانند اين است که در يک کندوي عسل، زنبورها به تُنگ شکر عادت کرده باشند و به خود زحمت جمع‌آوري شهد گل‌ها را ندهند. در اين صورت تکليف محصول نهايي معلوم است و بر کسي پوشيده نيست که چنين روشي در نهايت به «بد دفاع کردن» مي‌انجامد و لاجرم به تحريف واقعيت‌ها. همان پديدة نامطلوبي که استاد شهيد مطهري در سه جلد کتاب (حماسة حسيني) به شدت نفي مي‌کند و از آن به عنوان شهادت هدف امام حسين(ع) به دست برخي اهل منبر ياد مي‌کند. از اين رو براي اجتناب از آنچه اشاره شد، گروه داوري جنگ پيشنهاد مي‌کند:
1. با تدوين يک شيوه‌‌نامة علمي مبتني بر آرا و نظر کارشناسي صاحب‌نظران عرصة ادبيات مستند،‌ مجموعه‌اي از ويژگي‌هاي حداقلي براي تدوين آثار جُنگ تبيين شود تا پديد‌آورندگان اين قبيل آثار با رجوع به آن، حد نصاب لازم و مورد انتظار را در آفرينش اين گونة ادبي مدنظر داشته باشند و به آن متعهد باشند.
2. با توجه به ماهيت آثار جُنگ که از لحاظ فُرم و قالب، تا حد قابل توجهي به کارهاي ژورناليستي نزديک مي‌شوند و اغلب در تب و تاب حوادث شکل مي‌گيرند تا واقعيت يک رويداد را بي هيچ آداب و ترتيب و با هر زبان که ميسر است،‌ به تصوير بکشند. نگارنده پيشنهاد مي‌کند؛ گروه‌هايي از نويسندگان و پژوهشگران زبده زير نظر بنياد حفظ آثار و نشر ارزش‌هاي دفاع مقدس تشکيل شود تا آثار جُنگ سي سال گذشته را مورد بازبيني قرار دهند و آنهايي را که به رغم درون‌ماية غني تحت تأثير محدوديت‌هاي فني و شتاب‌زدگي زمان نگارش قرار گرفته‌اند، بازتوليد نمايند. زيرا بسياري از آثار جُنگ موجود به دو کاستي عمده (ضعف نگارش و عدم جذابيت گرافيکي) مبتلا هستند که اگر با حوصلة کافي و به شيوة‌ کارگاهي مورد بحث و اصلاح قرار گيرند به آثار تأثيرگذاري مبدل خواهند شد.

 

 
1 امتیاز

دیدگاه شما

افزودن نظر



برای نمایش تصویر جدید کلیک کنید.
صفحه نخست آموزش گفتگوهای تخصصی چلچراغ ادبي ما و لزوم غبارروبي آن

پایگاه تخصصی ادبیات دفاع مقدس(شط)
بهره برداری از مطالب این سایت با ذکر منبع بلا مانع است
۱۳۸۸© - تاریخ آغاز فعالیت ۳۰ شهریور ۱۳۸۸